จังหวัดนครสวรรค์ นับเป็น พื้นที่เกษตรกรรมสำคัญของภาคกลางมาแต่ยุคโบราณ เนื่องจากเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำ นอกจากพืชหลัก อย่างข้าวแล้ว พืชไร่อย่างอ้อย ไม้ดอก รวมถึงพืชผักและอาหาร จากสัตว์น้ำ เมืองปากน้ำโพก็เป็นแหล่งผลิตใหญ่มาโดยตลอด
แต่ด้วยกระแสหลักของการพัฒนา ที่ไม่ต่างจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ การใช้สารเคมีเพื่อการเกษตรทั้งปุ๋ยและยา ยังคงมีปริมาณมาก ในปี 2555 คณะทำงาน สมัชชาสุขภาพจังหวัดนครสวรรค์ ได้มีการ ตรวจหาสารเคมีในเลือดของเกษตรกรจำนวน 3,245 คน พบว่า เกษตรกรมีสาร พิษตกค้างในร่างกายทุกระดับมากถึงร้อยละ 84 สถานการณ์การใช้สารเคมีทาง การเกษตรของจังหวัดนครสวรรค์จึงอยู่ใน ระดับที่น่าเป็นห่วง
อย่างไรก็ตาม ในกระแสหลักของการผลิตแบบเคมีเกษตร ก็ยังมีเกษตรกรกลุ่มเล็กๆ ที่เลือกจะสวนกระแสด้วยการหวนกลับไปสู่การทำเกษตรกรรมแบบโบราณ ที่ลด ละ เลิกการใช้สารเคมี และพึ่งตัวเอง ด้วยสารสกัดจากธรรมชาตินั่นคือ "กลุ่มเกษตรกรแห่งเทศบาลตำบลเก้าเลี้ยว อำเภอเก้าเลี้ยว"
"ลุงสุ่ม" นิคม ศิริบุตร ข้าราชการทหารเกษียณอายุราชการ ซึ่งกลายมาเป็น วิทยากรประจำแหล่งเรียนรู้ "กลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติเก้าเลี้ยว" เล่าว่า แรงบันดาลใจ ที่ทำให้เกิดความสนใจในแนวทางเกษตร-กรรมที่ไม่ใช้สารเคมีนั้น เกิดจากการที่ได้พบเห็นผู้ป่วยจากการได้รับสารเคมีในปริมาณมาก และตนเองก็ได้พบเห็นว่า ที่ตำบลเก้าเลี้ยวก็มีการใช้สารเคมีในระดับที่น่าเป็นห่วง
นิคม เล่าว่า เมื่อแรกที่เขาทำสารสกัดจากสมุนไพรออกมานั้น ได้ทดลองใช้แล้วได้ผลดี มีความปลอดภัย เพราะใช้ ไล่ศัตรูพืชแต่ไม่ได้ฆ่าให้ตาย จึงไม่เป็นอันตรายกับสิ่งมีชีวิต ในตอนแรกได้นำไปแจกจ่ายให้คนอื่นลองใช้แต่กลับไม่มีใครสนใจ จึงได้เปลี่ยนจากแจกฟรีเป็นตั้งราคา ขาย เพื่อให้คนเห็นคุณค่า ซึ่งปรากฏว่ามีผู้ซื้อไปใช้แล้วได้ผลดี ทั้งยังลดต้นทุนไปได้มากและปลอดภัยต่อสุขภาพ จึงทำให้เกิดการบอกต่อเป็นที่รู้จักมากขึ้น ประกอบ กับผู้บริหารในท้องถิ่นและทางราชการให้การสนับสนุน ทำให้ทุกวันนี้มีคนหันมาใช้สารสกัดจากสมุนไพรมาก
"ถ้าคนไหนสนใจ ผมจะให้เขาเอาไป ใช้ก่อน ไม่ต้องซื้อ แต่มีข้อแม้ว่า ถ้าใช้แล้ว ต้องไม่ใช้สารเคมีนะ แล้วถ้าใช้ได้ผลก็ค่อย มาว่ากันว่าจะใช้ต่อหรือเปล่า มีอยู่คนหนึ่ง เคยใช้ยาขวดละ 3,000 บาท แต่มาใช้สาร สกัดแค่ขวดละ 100 บาท แล้วได้ผลดี แล้ว ช่วงนั้นมะลิกิโลกรัมละพันกว่าบาท เขาเก็บได้ตั้ง 18 กิโลกรัม มันก็เห็นผลว่ามันประหยัดกว่ามากและได้ผลจริงๆ คนก็มาใช้กันมากขึ้น เกษตรกรที่หันมาใช้สารสกัดฯ นอกจากซื้อแล้ว หากต้องการจะกลั่นใช้เองก็สามารถมาเรียนรู้วิธีการได้เลย เพราะ มีแต่การใช้วิธีของธรรมชาติเท่านั้น จึงจะ สามารถบำบัดรักษาตัวเราที่เจ็บป่วยจากสารเคมีได้"
ด้านศุภรัตน์ น้อยกลัด ประธานกลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติเก้าเลี้ยว กล่าวว่า ตอนนี้ดอกมะลิในเก้าเลี้ยวเป็นมะลิที่ปลอดภัย ลอยน้ำกินได้ หอมชื่นใจ กลุ่มผู้ปลูกดอกมะลิในตำบลเก้าเลี้ยวได้รวมตัว กันตั้งเป็นกลุ่ม "มะลิปลอดภัย หอมชื่นใจ ที่สุดในโลก" ซึ่งมีสมาชิกกว่าเจ็ดสิบครอบครัว และทุกครอบครัวใช้สารสกัดจากสมุนไพรทั้ง 100%
"ทางกลุ่มมีสูตรสารสกัดหลายสูตร เพราะศัตรูพืชแต่ละชนิดก็จะใช้สมุนไพรที่แตกต่างกัน นอกจากมะลิแล้ว ก็ยังใช้ได้ กับข้าว ไม้ผล พืชผักทุกชนิด ซึ่งการใช้แนว ทางสารสกัดสมุนไพรของกลุ่มนั้น ก็เพื่อตอบสนองต่อเป้าหมายที่ว่า คืนชีวิตให้ พระแม่ธรณี ร่วมกันปลดหนี้ให้แก่เกษตรกร"
ด้าน กิตติวัฒน์ เลิศพรตสมบัติ นายกเทศมนตรีตำบลเก้าเลี้ยว กล่าวว่า แหล่งเรียนรู้กลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติเก้า-เลี้ยวนั้น เป็นหนึ่งในระบบเกษตรปลอดภัย ซึ่งยังมีกลุ่มที่ดำเนินการในระบบนี้อีกสอง กลุ่มคือ กลุ่มปลูกผักปลอดภัย และกลุ่มวิสาหกิจชุมชน (โรงสีข้าว) ซึ่งทุกกลุ่มในระบบนี้เกิดขึ้นจากแนวคิดเดียวกัน คือต้องการให้ชุมชนได้เปลี่ยนแนวทางการทำเกษตรกรรมแบบสารเคมีซึ่งเต็มไปด้วย พิษภัย ไปสู่การลด ละ เลิกการใช้สารเคมี หันไปใช้สารสกัดจากสมุนไพร หรือแนวทาง ที่ปลอดภัย เพื่อเป็นการลดต้นทุนการผลิต มุ่งผลิตสินค้าเกษตรที่ปลอดสารเคมี
ปัจจุบันเทศบาลตำบลเก้าเลี้ยวได้เป็นหนึ่งใน "ตำบลสุขภาวะ" โดยการสนับสนุนของสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สสส. ซึ่งนับเป็นตำบลแรกในจังหวัด นครสวรรค์ที่ได้เริ่มขับเคลื่อนตามโครงการ ชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่